İran ve Suudi Arabistan, Çin’in arabuluculuğunda diplomatik bağlantıların kurulması için anlaştı

İran ve Suudi Arabistan, Körfez’de istikrar ve güvenliği tehdit eden ve Yemen’den Suriye’ye Orta Doğu’daki çatışmaları körükleyen düşmanlık yıllarının akabinde ilgileri yine kurma konusunda anlaştı.

Çin’in aracılık ettiği mutabakat, iki rakip Orta Doğu gücünün üst seviye güvenlik yetkilileri ortasında Pekin’de daha evvel açıklanmayan dört günlük görüşmelerin akabinde duyuruldu.

İran, Suudi Arabistan ve Çin tarafından yapılan açıklamaya nazaran Tahran ve Riyad diplomatik bağları tekrar başlatma ve iki ay içinde büyükelçilikleri yine açma konusunda anlaştı. Açıklamada “Anlaşma devletlerin egemenliğine hürmet ve içişlerine karışmama prensiplerinin teyidini de içeriyor.” denildi.

Suudi Arabistan, Riyad’ın Şii bir Müslüman din adamını idam etmesi üzerine iki ülke ortasında çıkan uyuşmazlık sırasında Tahran’daki büyükelçiliğinin basılmasının akabinde 2016 yılında İran ile münasebetlerini kesti.

Fotoğrafta, Suudi Arabistan’ın Tahran Büyükelçiliği binası görünüyor.

Suudi Arabistan, ayrıyeten 2019’da petrol tesislerine yapılan füze ve insansız hava aracı taarruzlarının yanı sıra Körfez sularında tankerlere yapılan ataklardan da İran’ı sorumlu tuttu. İran bu suçlamaları reddetti.

Yemen’deki İran’a bağlı Husi hareketi de Husilerle savaşan koalisyona liderlik eden Suudi Arabistan’a hudut ötesi füze ve insansız hava aracı akınları düzenledi ve 2022’de bu akınları Birleşik Arap Emirlikleri’ne kadar genişletti.

Cuma günü İran’ın en üst seviye güvenlik yetkilisi Ali Shamkhani ve Suudi Arabistan ulusal güvenlik danışmanı Musaed bin Mohammed Al-Aiban tarafından imzalanan muahede, 2001 yılında imzalanan bir güvenlik işbirliği mutabakatının yanı sıra ticaret, iktisat ve yatırım hususlarında daha evvel imzalanan bir diğer muahedeyi da tekrar faal hale getirmeyi kabul etti.

Çin’in en üst seviye diplomatı Wang Yi muahedeyi diyalog ve barış için bir zafer olarak nitelendirirken, Pekin’in şiddetli global sıkıntıların ele alınmasında yapan bir rol oynamaya devam edeceğini kelamlarına ekledi.

ABD DİREKT MÜDAHİL OLMADI

Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Sözcüsü John Kirby, Suudi Arabistan’ın Pekin’deki görüşmelerle ilgili olarak ABD’yi bilgilendirdiğini lakin Washington’un direkt müdahil olmadığını söyledi. Kirby, Washington’un Yemen’deki savaşın sona ermesi için süreci desteklediğini söyledi.

Suudi Arabistan, Riyad’ın Şii Pir Nimr El-Nimr’i idam etmesi üzerine iki ülke ortasında çıkan uyuşmazlık sırasında Tahran’daki büyükelçiliğinin basılmasının akabinde 2016 yılında İran ile münasebetlerini kesti.

“Bu Çin’le ilgili değil. Bölgedeki tansiyonu azaltmaya yönelik her türlü çabayı destekliyoruz. Bunun bizim çıkarımıza olduğunu düşünüyoruz ve bu bizim caydırıcılık ve diplomasinin tesirli kombinasyonu yoluyla üzerinde çalıştığımız bir şey” dedi.

Riyad ve Washington ortasında uzun müddettir devam eden stratejik bağlar, Lider Joe Biden idaresi sırasında krallığın insan hakları sicili, Yemen savaşı ve son vakitlerde Rusya ve OPEC+ petrol üretimi ile alakalar nedeniyle gerildi.

Buna karşılık Suudi Arabistan’ın Çin ile artan bağları, Devlet Lideri Xi Jinping’in üç ay evvelki yüksek profilli ziyaretiyle vurgulanmıştı. Cuma günkü açıklama, Xi’nin bir dizi zorluğun ortasında Çin’in lideri olarak üçüncü devrini tamamladığı gün geldi.

“DOĞRU İSTİKAMETTE İLERLİYOR”

Orta Doğu’nun önde gelen iki Şii ve Sünni Müslüman gücü olan İran ve Suudi Arabistan, Yemen’den Suriye’ye ve öbür yerlere uzanan vekalet savaşlarında uzun müddettir ters tarafları destekliyor.

Analistler, İran’ın ABD’nin bölgede kendisini izole etme eforlarını baltalamaya, Suudi Arabistan’ın ise ekonomik kalkınmaya odaklanmaya çalışması nedeniyle her iki tarafın da tansiyonun azalmasından yarar sağlayacağını söylüyor.

MISIR VE TÜRKİYE MEMNUNİYETLE KARŞILADI

Diğer Körfez ülkeleri Birleşik Arap Emirlikleri, Umman, Katar, Bahreyn ve Kuveyt’in yanı sıra Irak, Mısır ve Türkiye de Suudi-İran alakalarının yine kurulmasını memnuniyetle karşıladı.

ABD’deki Rice Üniversitesi Baker Enstitüsü’nden siyaset bilimci Kristian Coates Ulrichsen, “Bölgede daha fazla istikrarsızlık şu anda Suudi Arabistan’ın ya da İran’ın çıkarına değil. ABD’nin İran’a yönelik tavrının giderek şahinleştiği bir periyotta Çinlilerin bu mevzuyu ele alması başlı başına güçlü bir sinyal.” dedi.

Suudi Dışişleri Bakanı Prens Faysal bin Farhan Al Saud, devlet televizyonunda yayınlanan açıklamalarında Riyad’ın “siyasi tahlil ve diyalogdan yana olduğunu” söyledi.

İran Dışişleri Bakanı Hossein Amirabdollahian ise daha fazlasının geleceğini ima etti.

Amirabdollahian Twitter’da “İran hükümetinin dış siyasetinin ana ekseni olan komşuluk siyaseti güçlü bir halde hakikat istikamette ilerliyor ve diplomatik aygıt etkin olarak daha fazla bölgesel adımın hazırlanmasının ardında.” diye yazdı.

İran ve Suudi Arabistan,  diplomatik bağların kurulması için 7 yıl sonra anlaştı.

Üst seviye bir İranlı yetkili Suudi Arabistan’la yaşanan tansiyonun ele alınmasının Tahran için en değerli öncelik haline geldiğini ve İran’ın nükleer programına ait uzun müddettir devam eden görüşmelerin tahliline yardımcı olacağını söyledi.

Reuters’a konuşan yetkili, “Bu durum Batı’yı İran’la bir nükleer muahedeye varma konusunda cesaretlendirecektir.” dedi.

Suudi Arabistan ve müttefikleri, Tahran’la 2015’te varılan nükleer muahedeyi yine canlandırmak için uzun müddettir global güçlere İran’ın füze ve insansız hava aracı programlarıyla ilgili kaygılarını gidermeleri için baskı yapıyor.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir